უკრაინაში მიმდინარე ომის პირობებში, საქართველოს სატრანზიტო როლი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, რაც აისახა სახელმწიფო კომპანიების შემოსავლებზე, ზოგადად სატრანსპორტო ნაკადებიდან. ისინი არა მხოლოდ ბაქო-თბილისი-ყარსის (BTK) მსგავსად გაედინება, არამედ სხვა დერეფნებსაც იყენებს, მათ შორის საქართველოს შავი ზღვის პორტებს.
ფართომასშტაბიანი ომის დაწყებიდან გაიზარდა მოთხოვნა შუა დერეფანზე, რადგან ტვირთის გადამზიდავები ამჯობინებენ რუსული მარშრუტების გვერდის ავლას (ძირითადად სანქციების საფრთხის გამო). ჩვენი წყაროს შეფასებით, საქართველოს შემოსავლებმა სატრანზიტო გადაზიდვებიდან ყველა მიმართულებით შეიძლება 960 მილიონ აშშ დოლარს მიაღწიოს წლიურად.
წელს ბაქო-თბილისი-ყარსის (BTK) სარკინიგზო დერეფანმა შვიდი წლის იუბილე აღნიშნა — იგი 2017 წლის 30 ოქტომბერს გაიხსნა და აზერბაიჯანს, საქართველოს და თურქეთს აკავშირებს.
2024 წლის მაისში, აზერბაიჯანის რკინიგზების (ADY) მიერ დაფინანსებულმა საქართველოს მონაკვეთის მოდერნიზაციამ, რომლის ღირებულება 250 მილიონ აშშ დოლარს შეადგენდა, გაზარდა რკინიგზის საერთო გამტარუნარიანობა ერთი მილიონიდან 5 მილიონ ტონამდე, სამომავლო გეგმებში კი ზრდა 17 მილიონ ტონამდე არის დაგეგმილი.
826 კილომეტრიანი BTK-ს ხაზი, რომელიც აზერბაიჯანისა და თურქეთის სარკინიგზო ქსელებს აკავშირებს, წარმოადგენს სწრაფ და ხელმისაწვდომ სარკინიგზო ტრანზიტს ჩინეთს, ცენტრალურ აზიასა და ევროპას შორის. გზა, ბაქოდან თბილისის გავლით, ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის ყარსამდე ამცირებს საქონლის სახმელეთო გადაზიდვის ვადას 15 დღემდე, წინა 25–45 დღესთან შედარებით.
აზერბაიჯანულმა ADY-მ საქონლის მიწოდების გასამარტივებლად სექტემბერში ხელი მოაწერა შეთანხმებას ჩინურ კომპანიებთან. 2024 წლის დასაწყისიდან ამ ხაზზე აზერბაიჯანში ჩამოვიდა 210-ზე მეტი კონტეინერმზიდი მატარებელი 420000 ტონა იმპორტული და სატრანზიტო საქონლით, ძირითადად ჩინური წარმოების. წლის ბოლოსთვის მოსალოდნელია, რომ დასავლეთის მიმართულებით აზერბაიჯანსა და ევროპულ ბაზრებზე გაივლის 300-ზე მეტი კონტეინერული მატარებელი, ხოლო საბოლოო მიზანია წლიურად დაახლოებით ათასი ასეთი შემადგენლობის გაგზავნაც.ბტ
საქართველოსა და აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე სატვირთო გზავნილების გაზრდამ ხელი შეუწყო დამატებით ინვესტიციებს საერთაშორისო დერეფნების გამტარუნარიანობის გასაზრდელად. პანდემიამდელ 2019 წელს BTK-ით გადაიზიდა 3.8 მილიონი ტონა სატრანზიტო ტვირთი, ხოლო 2023 წელს გადაზიდვების მოცულობამ 6.8 მილიონ ტონას მიაღწია.
ღია მონაცემებით, აზერბაიჯანის რკინიგზების (ADY), 2023 წლის პირველ ოთხ თვესთან შედარებით, 2024 წლის იანვარ-აპრილში სატრანზიტო სარკინიგზო ტვირთის მოცულობა 14%-ით გაიზარდა, ხოლო პირველ კვარტალში ზრდამ 10% შეადგინა.
პირველი ცხრა თვის განმავლობაში 2024 წელს, შუა დერეფნის ტვირთის მოცულობა 70%-ით გაიზარდა და 3,4 მილიონ ტონას მიაღწია. კონტეინერული გადაზიდვები, რომელიც მთლიანი ტვირთის მნიშვნელოვან წილს შეადგენდა, გასული წლის იმავე პერიოდთან შედარებით სამჯერ გაიზარდა და 34,600 TEU-ს მიაღწია.
გარდა ამისა, ჩინეთიდან კონტეინერების ტრანზიტი წლის დასაწყისიდან 20-ჯერ გაიზარდა.
BTK რკინიგზის გავლით საქართველოს ტრანზიტიდან მიღებული შემოსავლების ზუსტი მონაცემები ღია წყაროებში ჯერ კიდევ არ გამოქვეყნებულა – სატვირთო გადამზიდავთა კომერციული ინტერესების გამო.
პროექტ ბაქო-თბილისი-ყარსში სამი ძირითადი კომპანია მონაწილეობს:
TCDD (თურქეთის სახელმწიფო რკინიგზა) — ემსახურება რკინიგზის თურქულ მონაკვეთს, აკავშირებს მას საერთაშორისო ქსელთან და აადვილებს ტვირთის გატანას ევროპის ბაზარზე.
Azerbaijan Railways (ADY) — BTK-ის სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის მოდერნიზაციის ძირითადი ოპერატორი და ინვესტორი აზერბაიჯანულ და საქართველოს მონაკვეთებზე, მათ შორის ბოლოდროინდელი გამტარუნარიანობის გაფართოებას იგი აფინანსებს.
Georgian Railway (სს “საქართველოს რკინიგზა”) — სახელმწიფო კორპორაცია, რომელიც უზრუნველყოფს სატვირთო გადაზიდვებს საქართველოს ტერიტორიაზე და მხარს უჭერს მხოლოდ საკუთარი მონაკვეთის მოდერნიზაციას პროექტის ფარგლებში.
წყარობი: Baku-Tbilisi-Kars (BTK) railway line official releases
